Mesleki Eğitim

ÇIRAKLIK EĞİTİMİNİN TARİHİ GELİŞİMİ

1920’li yıllarda, mesleki ve teknik eğitimin temel kavram, politika ve ilkelerinin oluşturulduğu ülkemizde, becerili insan gücünün yetiştirilmesi konusunda önemli çalışmalar yapılmıştır. 17 Şubat-4 Mart 1923 tarihleri arasında toplanan İzmir İktisat Kongresi’nde çırak okullarının ve usta kurslarının açılması teklif edilmiştir. 1925 yılında yurdumuza davet edilen Alman Pedagogu Dr. Kuhne, becerili insan gücü sıkıntısının, Türkiye’de çıraklık eğitimi kurumlarının bulunmayışından kaynaklandığını belirten bir rapor hazırlamıştır. 1930 yılında yürürlüğe konan “1580 sayılı Belediyeler Kanunu’yla” belediyelere çırak okulu açma yetkisi verilmiştir. 1938 yılında yürürlüğe giren “3457 sayılı Sınai Müesseselerde ve Maden Ocaklarında Mesleki Kurslar Açılmasına Dair Kanun” ile çırak, kalfa ve ustaların mesleki bilgilerini artırmak için; işletmeler, mesleki kurslar düzenlemekle görevlendirilmişlerdir. 1942 yılında Devlet Demiryolları İşletmesi, Eskişehir’de ilk çırak okulunu açmıştır. Daha sonra Kayseri Uçak Fabrikası’nda, Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu’nca Kırıkkale’de çırak okulları açılmıştır. Sanayi ve işyerlerinde çıraklık eğitimini düzenleyecek bir kanunun çıkartılması ile ilgili teşebbüslere ise 1960’lı yıllarda başlanmıştır.

3308 SAYILI MESLEKÎ EĞİTİM KANUNU

Ülkemizde çıraklık eğitimi, 5.7.1977 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “2089 Sayılı Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunu” ile kanuni esaslara bağlanmıştır. Ancak istenilen sonuçlar alınamamıştır. 19.6.1986 tarihinde yürürlüğe giren 3308 Sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu ile çıraklık ve meslek eğitimin günümüz şartlarına göre bir sistem bütünlüğü içinde düzenlenmesi amaçlanmıştır. 3308 sayılı Kanun; çıraklık, örgün ve yaygın mesleki ve teknik öğretim kurumlarında işgücünün mesleki eğitimi için üç temel yaklaşımı benimsemiştir. Bu yaklaşımlar şunlardır: · -Çıraklık eğitimi (İkili eğitim sistemi) · -Tam ve yarı zamanlı okul sistemi · -Yaygın Meslek Eğitimi (Meslek Kursları) 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitim Kanunu’nun adı 10.07.2001 tarihinde yürürlüğe giren ve bu Kanunun bazı maddelerini değiştiren 4702 sayılı Kanun ile Meslekî Eğitim Kanunu olarak değiştirilmiştir.

3308 SAYILI MESLEKÎ EĞİTİM KANUNU İLE ÖNGÖRÜLEN SİSTEMİN GETİRDİĞİ YENİLİKLER

Kanunun amaçlarını şu şekilde özetlemek mümkündür: 1. Zorunlu eğitimden sonra çeşitli sebeplerle eğitime devam etmeyen veya eğitimin çeşitli kademelerinden ayrılan gençlere düzenli ÇIRAKLIK EĞİTİMİ ile mesleki eğitim vermek, 2. Çıraklık eğitimi veya meslek liselerine devam etme imkanı bulamamış, istihdam için gerekli temel yeterliklere sahip olmayan genç ve yetişkinlere meslek kursları yoluyla istihdama hazırlamak, 3. Çalışan insan gücünün iş verimini yükseltmek ve yeni teknolojilere uyumunu sağlamak amacıyla GELİŞTİRME VE UYUM KURSLARI açmak, 4. İş hayatının mesleki eğitimi planlama, geliştirme ve değerlendirme süreçlerine katılımını sağlamak, 5. Mesleki eğitim hizmetlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için yeni finansman kaynakları sağlamak, 6. Araştırmalarla mesleki eğitimi sürekli destekleyip gelişmesine yardımcı olmak, 7. Meslek Lisesi öğrencilerinin beceri eğitimi, işletmelerde gerçek iş ortamında yapılmasına imkan vermek, Kısacası bu kanunun amacı; çırak, kalfa ve ustaların eğitimi ile okullarda ve işletmelerde yapılacak mesleki eğitime ilişkin esasları düzenlemektir.

ÇIRAKLIK EĞİTİMİNİN SAĞLADIĞI FAYDALAR

Devlete Sağladığı Bazı Faydalar Çıraklık eğitimi sistemi ile hızlı bir sanayileşme süreci içerisinde bulunan ülkemizde, ihtiyaç duyulan vasıflı ara insan gücünün süratli, ekonomik ve etkin bir şekilde karşılanmasına önemli katkı sağlaması. Çırak Öğrencilere Sağladığı Bazı Faydalar Aday çırak ve çırak öğrenciler sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınmakla iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigorta primleri devlet tarafından karşılanması. İşyerlerinden asgari ücretin %30’undan aşağı olmamak kaydıyla işverenden ücret almaları. Diğer örgün eğitim kurumlarındaki öğrencilerin faydalandığı bütün haklarından faydalanmalarını sağlaması. Örgün, yaygın ve çıraklık eğitimi arasında yatay ve dikey geçişlerle denklik sağlanması ve Bakanlıkça hazırlanan telafi eğitim programlarına katılan ve başarılı olan kalfa, usta ve genel lise mezunlarına meslek lisesi diploması verilmesi. İşverene sağladığı bazı faydalar İşyerinde çalışan ve eğitime alınan çırakların sigorta primlerinin devlet tarafından ödenmesi sonucu işverenlerin maddi yükünü azaltması. Teorik meslek eğitimi gören çıraklar işyerine daha faydalı olmakla, yapılan üretimin kalitesinin yükseltilmesine ve iş veriminin artmasına katkı sağlaması. Eğitime bir sözleşme ile başlanmak suretiyle, aday çırak ve çırakların gelişigüzel işyeri değiştirmelerinin önlenmesi ve iş hayatına çalışma disiplini getirilmesi. İşyeri açmanın belli kurallara bağlanması sonucu gelişigüzel işyeri açılmasının önlenmesi İŞLETMELERDE MESLEK EĞİTİMİ Yirmi ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az, yüzde onundan fazla olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurum öğrencilerine, beceri eğitimi yaptırır. Meslek lisesi öğrencileri Alt yapı uygunsa 10. sınıftan başlamak üzere haftada üç gün işletmede, iki gün okulda mesleki eğitim görürler.

MESLEKÎ EĞİTİM KURULLARI

A- Meslekî Eğitim Kurulu Mesleki ve teknik eğitim programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün, yaygın ve çıraklık eğitimi, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları ile işletmelerde yapılacak mesleki eğitimin; planlanması, geliştirilmesi ve değerlendirilmesi konularında kararlar almak ve Bakanlığa görüş bildirmek üzere, Bakanlıkta Mesleki Eğitim Kurulu kurulmaktadır.. Bu kurulun kararları Bakanlık ve ilgili meslek kuruluşlarınca yürütülür. Kurulun başkanı M.E.B. Müsteşarıdır. İlgili bakanlıklar,Sektörler,Kurum ve kuruluşlar,işçi ve işveren kuruluşları temsilcileri bu kurulun üyesidirler.

B- İl Meslekî Eğitim Kurulu 1. Kuruluşu Bu Kanun kapsamında mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları ile işletmelerde yapılacak mesleki eğitimin planlanması, geliştirilmesi, değerlendirilmesi konularında karar almak ve valiliğe görüş ve tavsiyelerde bulunmak üzere illerde il mesleki eğitim kurulu kurulmaktadır.. İl Mesleki Eğitim Kurulunun başkanı il milli eğitim müdürüdür.

MESLEK DALLARININ ÇIRAKLIK EĞİTİMİ UYGULAMA KAPSAMINA ALINMASI

İl ve meslek dallarının çıraklık eğitimi uygulama kapsamına alınması Çıraklık Eğitim yönetmeliği çerçevesinde yapılmaktadır. Kapsama alınacak meslek alan/dalları, il mesleki eğitim kurulunun görüşü doğrultusunda bakanlığa teklif edilir. Bu teklif bakanlıkça incelenir, kapsama alınacak meslek alan/dalları Mesleki eğitim kuruluna sunulur. Kurulca da kanun kapsamına alınmasına karar verilen il ve meslekler resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girer. Halen ülkemizdeki bütün iller 110 meslek dalında çıraklık eğitimi uygulama kapsamına alınmıştır. İllerde kapsamda bulunan meslek dallarına yenilerin eklenmesi Mesleki Eğitim Kurulu’nun kararı ile olmaktadır ÇIRAKLARIN EĞİTİMİ 14 Yaşını doldurmuş,19 yaşından gün almamış , en az İlköğretim okulu mezunu olan, bünyesi ve sağlığı gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olanlar çıraklık eğitimine alınırlar. Yaşları 19’u geçmiş olanlardan daha önce çıraklık eğitiminden geçmemiş olanlar da yaşlarına ve seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimi programına alınabilir. 507 Sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanununa tabi işyerlerinde çalışan çırak yaşındaki gençlerin çıraklık eğitimi uygulama kapsamına alınmış il ve meslek dallarında çalışan gençlerin çıraklık eğitimi görmesi zorunludur Bu eğitim çıraklık sisteminin özünü oluşturmaktadır. Çırakların devam ettiği eğitim süresi mesleklerin özelliği dikkate alınarak 2-4 yıl arasında belirlenmektedir için.(Lise ve daha üst seviyede bir okuldan mezun olup çıraklık eğitimine devam edenlerde bu süre yarıya kadar kısaltılabilir.) Bu eğitim kalfalık sınavının verilmesiyle son bulmaktadır. Çıraklık eğitim süresince haftada (5) gün işyerine pratik eğitim için; (1) de gün (8 saatten az olmayan) teorik eğitim görmek üzere mesleki eğitim merkezlerine devam ederler.. Çıraklık döneminde uygulanan haftalık ders dağıtımı mesleklere göre farklılık göstermektedir. Çıraklık eğitiminde Genel bilgi Dersleri bütün meslek dallarında ortak uygulanmaktadır.

ÇIRAKLIK SÖZLEŞMESİ

Çırak ile onu eğitmek amacıyla işe alan işyeri sahibi, okul müdürü ve öğrenci velisi tarafından imzalanan işyerinin bağlı bulunduğu oda tarafından onaylanan tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen sözleşmeye “çıraklık sözleşmesi” denmektedir.Çırağın kaydı sırasında düzenlenir. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun 15.maddesi gereğince, bir işyerinde aday çırak ve çırakların pratik eğitimini yürütmek için usta öğretici bulundurulması şarttır.

ÖĞRENCİLERİN SİGORTA İŞLEMLERİ

Aday çırak, ve işletmelerde meslek eğitimi gören öğrencilere, sözleşmenin yapılması ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun iş kazaları meslek hastalıkları ile hastalık sigortaları hükümlerinin uygulanacağı, sigorta primlerinin 1475 sayılı İş Kanunun 33.maddesi gereğince bunların yaşına uygun asgari ücretin %50’si üzerinden Milli Eğitim Bakanlığı bütçesine konulan ödenekten karşılanacağı, 3308 sayılı Kanunun 25.maddesi ile hüküm altına alınmıştır Çırakların sigorta primleri Mesleki eğitim merkezi müdürlüklerince ödenir.

KALFALARIN EĞİTİMİ (USTALIK EĞİTİM KURSLARI)

Kalfalık yeterliğini kazanmış olanların, mesleki yönden gelişmelerini ve bağımsız işyeri açabilmelerini sağlamak için, gerekli yeterlikleri kazandırmak gayesiyle, Bakanlıkça ustalık eğitimi kursları düzenlenir. Bu kurslarda okutulacak derslerin kapsam ve süreleri Mesleki Eğitim Kurulunun görüşü alınarak Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenmektedir. Ustalık eğitimi kurslarına kayıt yaptıracaklardan: 1. Milli Eğitim Bakanlığı’nca verilmiş kalfalık belgesi bulunmak veya meslek lisesi mezunu olmak, 2. Bir işyerinde kendi mesleğinde çalışıyor olmak, şartları aranır. 3. Eğitime devam eden,(3)yıl kendi mesleğinde çalışan kalfalar eğitim sonunda ustalık sınavına girerler, sınavı başaranlara ustalık belgesi veriliri .meslek lisesi mezunları doğrudan ustalık sınavına girebildikleri gibi ,ustalık eğitimine de devam edebilirler.

USTALARIN EĞİTİMİ (USTA ÖĞRETİCİ KURSLARI)

İşyerinde, sanatını çıraklara öğretmekle görevli ustaların katıldığı eğitimdir. Bu eğitimi görmeyen işyeri sahibi veya ustaların yanlarında veya işyerlerinde çırak çalıştırmaları mümkün bulunmamaktadır. Bu eğitimle çırak yetiştirme sorumluluğunu üstlenen ustaların sanatını başkasına iyi bir şekilde öğretme usul ve tekniklerini öğrenmelerini hedeflenmektedir. Bu amaçla hazırlanmış bulunan “İş Pedagojisi Kurs Programı” 40 saat sürelidir.

MESLEK KURSLARI 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun 37.maddesi gereğince Bakanlığımız, örgün eğitim sisteminden ayrılmış, istihdam için gerekli yeterliliklere sahip olmayan kişileri, iş hayatında istihdam imkanı olan görevlere hazırlamak amacıyla meslek kursları düzenlemektedir.Kursiyerler işyerindeki eğitim sırasında iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı devletçe sigorta edilmektedir. Aldıkları eğitim değerlendirilerek, kalfalık sınavlarına katılabilmektedirler.

ÇIRAKLIK EĞİTİMİ UYGULAMA KAPSAMINDAKİ MESLEKLERDE İŞYERİ AÇMA 3308 sayılı yasa gereğince çıraklık eğitimi uygulama kapsamındaki meslek dallarında işyeri açacakların Milli Eğitim Bakanlığınca düzenlenmiş ustalık belgesine sahip olması ya da bu belgeye sahip olanları işyerinde çalıştırması gerekmektedir.